Aktualności » Budowa komórki
Drewno zbudowane jest z komórek, które są anatomicznymi i fizjologicznymi jednostkami w budowie organizmu drzewnego. Komórki powstają przez podział komórek tkanki twórczej, zgrupowanych w miazdze i w stożkach wzrostu. W skład drewna wcho-dzą komórki żywe i komórki martwe. Zasadnicze części składowe żywej komórki! to błona, plazma, jądro, sok komórkowy i substancje wytworzone przez żywe składniki komórki (np. skrobia, żywica, garbniki). Wnętrze żywych komórek wypełnione jest galaretowatą substancją, która jest podłożem przebiegających w komórkach procesów życiowych; substancja ta nosi nazwę plazmy. Plazma komórkowa łączy się za pomocą cienkich nitek plazmatycznych, czyli plazmo desmów, z plazmą sąsiednich żywych komórek, co umożliwia współdziałanie żywych elementów drewna i wiąże je w organiczną całość. W skład plazmy wchodzi woda (do 95%); w pozostałej części plazmy ok. 40% zajmują związki białkowe, dalej tłuszcze, węglowodany i inne związki organiczne i nieorganiczne. W plazmie występują również ziarna skrobi, będące produktami asymilacji dwutlenku węgla.
Wśród plazmy znajduje się jądro.
Jest ono niezbędnym elementem w ogólnych procesach przemiany materii.
W młodych komórkach plazma wypełnia całe wnętrze komórki, a jądro jest umiejscowione mniej więcej w środku. W miarę postępującego wzrostu, w plazmie powstają wakuole wypełnione sokiem komórkowym, w którym występują różnorodne związki chemiczne, jak cukry, garbniki, alkaloidy, kwasy organiczne i inne. W starszych komórkach plazma układa się warstwą o równomiernej grubości wzdłuż ścian komórki, jądro jest umiejscowione w sąsiedztwie jednej ze ścian; wewnętrzną, przestrzeń wypełnia sok komórkowy.
W obumierających komórkach plazma zanika, tak że martwe komórki wypełnione są bądź powietrzem, bądź produktami rozkładu treści komórkowej, jak to ma miejsce w twardzieli.
Plazma jest czynnikiem, bez którego w komórce nie mogą się odbywać procesy życiowe; wobec tego komórki żywe biorą w życiu organizmu drzewnego udział czynny, komórki martwe udział raczej bierny.
W zależności od wykonywanej funkcji zmienia się budowa i kształt komórek. W związku z tym można je podzielić na dwie zasadnicze grupy. Komórki typu parenchyma-tycznego mają zarys okrągły lub wieloboczny, o mniej więcej równych wymiarach (od 0,01 mm do 0,1 mm) we wszystkich kierunkach; są to komórki cienkościenne. Komórki typu prozenchymatycznego są to grubościenne komórki o zmechanizowanych błonach, o wydłużonym włóknistym jkształcie; średnica ich wynosi od 0,01 do 0,05 mm, długość 1*3-8 mm. Większe zespoły komórek przystosowane do spełniania określonych funkcji noszą nazwę tkanek. W roślinach drzewiastych wyróżnia się tkankę twórczą, występującą w stożkach wzrostu i w miazdze, tkankę okrywającą (skórka i korowina), tkankę mię-kiszową (tkanka asymilacyjna w liściach, tkanka zapasonośna i tkanka wydzielnicza), tkankę przewodzącą stanowiącą istotę drewna i łyka oraz tkankę wzmacniającą zbudowaną z grubościennych włókien tworzących szkielet mechaniczny drzewa. Błona komórkowa stanowiąca ścianę komórki jest wytworem plazmy. W stadium młodocianym komórka otoczona jest błoną pierwotną; jest to elastyczna ścianka o grubości dochodzącej do 0,001 mm, zbudowana z błonnika, czyli celulozy (C6H10Os)n. Błona pierwotna jest przepuszczalna dla wody i roztworów wodnych. Młoda komórka rośnie i zwiększa swoje wymiary. W związku z tym błona pierwotna ulega naprężeniu, a między oddalające się cząstki wnikają nowe, wytworzone przez plazmę elementy błony; jest to wzrost przez wnikanie, czyli intussuscepcję. Z chwilą gdy wzrost komórek został zakończony następuje druga faza wzrostu błony komórkowej, mająca na celu jej zgrubienie. Na błonę pierwotną nakładają się w kierunku wnętrza komórki nowe cząstki błony; w ten sposób przez nakładanie, czyli apozycję, powstają warstwy błony wtórnej. Można je odróżnić na przekroju poprzecznym na skutek różnic w stopniu nawodnienia celulozy na granicy poszczególnych warstw. Obydwie fazy wzrostu (intussuscepcja i apozycja) mogą się odbywać jednocześnie.
Błona pierwotna jest początkowo zbudowana z celulozy. Zależnie od funkcji, jakie komórka ma spełniać, w późniejszym stadium rozwoju następuje zdrewnienie lub skor-kowacenie błony. W przypadku drewnienia pojawia się w celulozowej błonie lignina, która — w przeciwieństwie do celulozy — jest ciałem bezpostaciowym i homogenicznym. Lignina wnika między cząsteczki celulozy lub też warstwy ligniny i celulozy nakładają się na przemian na siebie, jak np. w drewnie twardzicy. Lignina nadaje błonie komórkowej sztywność oraz powoduje zwiększenie jej twardości i wytrzymałości na ściskanie. Błony iiiezdrewniałe lub słabo zdrewniałe wykazują natomiast dużą plastyczność i wytrzymałość na rozciąganie.