Aktualności » Elementy drewna
U drzew dwuliściennych elementy drewna przewodzące wodę oddzielone są od części sitowej przewodzącej asymilaty zamkniętym pierścieniem miazgi (cambium). Miazga zachowuje zdolność podziału, a tym samym wytwarzania drewnia i łyka przez całe życie drzewa. Dzięki podziałowi komórek miazgi, powtarzanemu periodycznie w okresach wegetacyjnych, odbywa się przyrost drzewa na grubość przez wytwarzanie słojów rocznych; na przekroju poprzecznym pnia występują one w postaci pierścieni rozmieszczonych współśrodkowo dookoła rdzenia. Najstarszy słój roczny otacza rdzeń, najmłodszy leży na obwodzie pnia, bezpośrednio pod miazgą. Słój stanowi roczny przyrost dre-na nakładany na całym drzewie, od korzeni po pączek szczytowy (stożek wzrostu) raz na wszystkich gałęziach. Przyrost masy drzewnej następuje w wyniku wzrostu drzewa a grubość i na wysokość. Najwyższą częścią pnia jest pochodzący z ostatniego roku najmłodszy pęd, zakończony pączkiem szczytowym; pęd taki obejmuje tylko jeden słój. W wyniku wzrostu na grubość na pędzie tym wytworzy się w następnym okresie wegetacyjnym drugi słój, w późniejszych latach zostaną uformowane dalsze słoje roczne. Równocześnie z pączka szczytowego rozwinie się następny pęd wierzchołkowy, czyli jednoroczny przyrost drzewa na wysokość. Każdy najmłodszy słój roczny przewyższa słój z poprzedniego roku o długość jednorocznego przyrostu wysokości, a kolejne przyrosty roczne układają się na jednorocznym pędzie stożkowatymi warstwami. Największa liczba słoi rocznych występuje na przekroju odziomkowym bezpośrednio nad ziemią; odpowiada ona (w przybliżeniu) liczbie lat, które określają wiek drzewa. Liczba słoi rocznych zmniejsza się w miarę przesuwania się od odziomka ku wierzchołkowi; w pędzie szczytowym jest ograniczona do jednego słoju rocznego.
Powstawanie słojów rocznych jest następstwem okresowych zmian temperatury lub zmieniających się okresów suszy i deszczu. Okresowa zmienność warunków klimatycznych pociąga za sobą podział roku na okres wegetacyjny i okres spoczynkowy; następstwem tego są słoje roczne, formowane w czasie okresu wegetacyjnego. W strefach o klimacie pozbawionym wyraźnej okresowosci - np. w strefie podzwotnikowej, wyrazistość granic między słojami rocznymi zanika. Paleobotaniczne badania drewna wy-rstępujących w Polsce gatunków kopalnych wykazały u niektórych gatunków brak wykażnej słoistości, co świadczy, że w odnośnych okresach geologicznych Polska znajdowała się w strefie klimatu tropikalnego. Struktura i układ słojów rocznych w drewnie długowiecznych drzew lub w wydobywanym z ziemi drewnie archeologicznym daje obraz zmian klimatu na przestrzeni wieków. Analiza takiego drewna stanowi podstawę retrospektywnych studiów dendroklimatycznych.
W strefie umiarkowanej, w ciągu jednego roku powstaje w normalnych warunkach Ijeden słój. W przypadkach wyjątkowych spotyka się zjawisko zanikania słojów lub wytwarzania w ciągu roku dwóch słojów pozornych. Słój zanikający jest to taki słój, który występuje w górnej części drzewa, natomiast zanika w dolnej części pnia. Dzieje ię tak w przypadku niedoboru materiałów odżywczych, których nie wystarcza na wy-orzenie słoju pokrywającego cały pień. Formowanie słojów zaczyna się w górnej części ia i przesuwa się od pączka szczytowego ku dołowi. Drzewa przygłuszone, wegetujące warunkach niedoboru światła, mogą przez szereg lat nie wytwarzać słojów rocznych dolnej części pnia; liczba słojów rocznych w górnej części drzewa jest wówczas większa iż na przekrojach niższych.
Pozorne słoje roczne powstają wówczas, gdy drzewo w czasie okresu wegetacyjnego utraciło i ponownie reaktywowało ulistnienie (przymrozki wiosenne, gradacja chrabąszcza). W takich warunkach powstają w jednym roku dwa słoje.
Różnią się one od słojów normalnych małą szerokością.
Łączna szerokość dwóch pozornych słojów śrocznych jest mniejsza od szerokości sąsiedniego słoju normalnego.
Wyrazistość słojów rocznych zależy od gatunku drzewa. W drewnie iglastym granice jgą wyraźne, gdy zbudowana z gruboiciennych komórek strefa drewna późnego ma jzabarwienie ciemniejsze niż drewno wczesne. Różnice w budowie i barwie drewna wczesnego i późnego ułatwiają odgraniczenie sąsiednich słojów. Drewno liściaste mają słoje roczne mniej wyraźne od drzew iglastych. Większą wyrazistością słojów odznacza się drewno gatunków pierścieniowonaczyniowych (dęby, jesion, wiązy, grochodrzew); odgraniczenie słojów ułatwiają naczynia o dużym świetle, zgrupowane pierścieniowo w strefach drewna wczesnego. Natomiast w drewnie rozpierzchłb-naczyniowym, a zwłaszcza u lipy, brzozy, olchy, osiki i graba, drewno późne nie tworzy wyraźnej strefy, wskutek czego odgraniczenie słojów rocznych jest trudne.
Wyrazistość słojów rocznych uwydatnia się przez staranne wygładzenie i wyszlifo-wanie przekroju poprzecznego.
Szerokość słoju jest to odległość dwóch zewnętrznych granic drewna późnego, mierzona na promieniu poprzecznego przekroju pnia. Szerokość słojów wyraża się w mm lub w liczbie słojów rocznych przypadających na 1 cm promienia.