Aktualności » Mikroskopowy obraz drewna
W wyniku powstania twardzieli zmienia się mikroskopowy obraz drewna.
W drewnie liściastym biel zawiera żywe promienie rdzeniowe, wypełnione treścią plazmatyczną komórki miekiszu i otwarte, duże naczynia. W twardzieli promienie rdzeniowe i miękisz są obumarłe, a ich komórki są wypełnione powietrzem; duże naczynia są (u niektórych gatunków) zamknięte przez wcistki. W twardzieli drzew iglastych brak również elementów żywych, poza tym jamki otoczkowe są zamknięte przez zatyczki, a przewody żywiczne są nieczynne. Wiek, w którym pojawia się twardziel zależy od gatunku drzewa oraz od warunków glebowych i klimatycznych. W drewnie sosny rosnącej na glebach żyznych proces twar-dzielowania zaczyna się później i przebiega powomiej niż na glebach ubogich. Dlatego na glebach żyznych występuje wysoko ceniona w przemyśle sklejkowym sosna o szerokiej strefie bielu, tzw. sosna bielasta, natomiast na glebach ubogich twardziel ma większe rozmiary. W klimacie ciepłym twardziel pojawia się wcześniej niż w klimacie zimnym. W zachodniej Europie sosna zaczyn a wytwarzać twardziel ok. 20 roku życia, w płd. Szwecji ok. 25 roku, w środkowej Szwecji ok. 40 roku, w północnej Europie, powyżej koła podbiegunowego, ok. 70 roku życia. Jesion wytwarza zabarwioną twardziel w wieku 60-70 lat. Jesion rosnący w lesie osiąga wymiary wymagane w przemyśle w wieku 80--100 lat; dlatego drewno jesionu leśnego wykazuje zawsze obecność zabarwionej twardzieli. Szerokosłoisty, rosnący w odosobnieniu jesion ogrodowy osiąga natomiast wymiary drewna użytkowego w wieku 40-50 lat; jego drewno jest zazwyczaj wolne od zabarwionej twardzieli.
W młodocianym wieku biel obejmuje na poprzecznym przekroju drzew większą liczbę ojów niż twardziel. Z upływem lat stosunek ten przesuwa się na korzyść twardzieli, tóra zajmuje coraz większą część przekroju poprzecznego. Szybkość, z jaką rozwija się proces twardzielowania zależy od wieku drzew. U sosny [ średnim wieku zamiana jednego słoju bielu na twardziel wymaga ok. 2 lat, w drzewach \ wieku powyżej 200 lat wystarcza na to 1 rok; proces twardzielowania przebiega w tym jrzypadku dwa razy szybciej. W drzewach pierścieniowonaczyniowych słoje bielu po krótkim czasie zmieniają się r twardziel, która zajmuje dużą część powierzchni przekroju pnia, a przewodzenie wody est spełniane przez kilka najmłodszych słojów. Odmiennie zachowują się drzewa roz- pierzchłonaczyniowe, w których przewodzenie wody może odbywać się albo całą po- erzchnią przekroju, albo szeroką strefą zewnętrznego bielu. Tłumaczy się to tym, że itw dużych naczyniach drewna pierścieniowonaczyniowego wstępujący prąd wody prze- fsuwa się z szybkością 20-45 m/godz., a w drzewach rozpierzchłonaczyniowych z szyb- |kością 0,8-6,2 m/godz. W tych warunkach strefa przewodząca drzew rozpierzchłonaczy- aiowych musi być bardziej rozbudowana niż w drzewach pierścdeniowonaczyniowych. Objętościowy udział twardzieli jest wielkością zmienną, zależną od gatunku i wieku |drzewa oraz od warunków wzrostu.
U sosny w wieku 100 lat wynosi on 30-50%, u mo-jdrzewia 75%, u jodły ok. 60%.
Chcąc określić udział twardzieli w miąższości pnia trzeba |się oprzeć na odpowiednio zmodyfikowanej analizie pnia. Obrazują to wykresy przed-§ttawione na rys, 40 i 41. Twardziel niezabarwiona. Drzewa o niezabarwionej twardzieli mają po przeschnięciu fjednolite zabarwienie na całym przekroju poprzecznym. Granicę między niezabarwioną wardziela a bielem trudno oznaczyć; uwydatnia się ona tylko w drewnie świeżo ściętym, w którym, wskutek większej wilgotności, występuje różnica między bielem a .nięzabar-wioną twardziela. Wśród naszych drzew niezabarwioną twardziel, występuje u jodły i świerka. Uwzględniając fakt, że niezabarwioną twardziel świerka i jodły nie zawiera; komórek żywych i nie przewodzi wody, można ją uważać za drewno różniące się od twardzieli innych drzew tylko brakiem zabarwienia. Zróżnicowanie wilgotności jest bardzo wyraźne. W świeżo ściętym drewnie jodłowym wilgotność bielu zawiera się w granicach 130-210%, twardzieli 30^50%. Między bielem i twardziela występuje często wąski pierścień jasno zabarwionego drewna o mniejszej wilgotności. Niezabarwioną twardziel występuje również w drzewach o zabarwionej twardzieli; jako przykład można wymienić jesion, gdzie między przewodzącym wodę bielem a zabarwioną twardziela występuje szeroka strefa nieprzewodzącego wódy i ńiezabarwionego drewna. Granicę między bielem a niezabarwioną twardziela można prowadzić tylko w stanie świeżym. Po wyschnięciu obydwie strefy zlewają się w jednolicie zabarwioną całość, uważaną mylnie za biel. Niezabarwioną twardziel jest w tym przypadku pierwszym eta-pem procesu twardzielowania; następną fazę stanowi zmiana barwy. Zabarwiona twardziel pojawia się u jesionu w wieku ok. 60 lat.