Aktualności » Rodzaje twardzieli
W podobny sposób występuje niezabarwiona twardziel u wiązów.
Drewno beztwardzielowe.
Trzecią grupę stanowią drzewa beztwardzielowe, w których brak jest wyraźnych różnic między drewnem obwodowych i środkowych części pnia; przewodzenie wody odbywa -się całą powierzchnią przekroju, wykazując największą intensywność w obwodowych partiach bielu. Drewno strefy przyrdzeniowej nie różni się od strefy obwodowej ani barwą, ani wyglądem zewnętrznym, ma natomiast mniejszą wilgotność niż obwodowy biel. Tłumaczy się to tym, że w miarę wzrostu drzewa funkcja przewodzenia wody przesuwa się na zewnętrzne, młędsze warstwy drewna. Przewodzenie wody przez starsze, przyrdzeniowe drewno ulega zahamowaniu. Centralne warstwy drewna stanowią wewnętrzny suchy biel, który w normalnych warunkach wody nie przewodzi lub przewodzi ją w niewielkim stopniu, lecz w razie potrzeby lub w okresie największego zapotrzebowania wody może ponownie objąć funkcje przewodzenia. Stwierdzono to doświadczalnie na bukach, w których przecięto dokoła drzewa zewnętrzne warstwy bielu, a drzewa utrzymały się nadal przy życiu. W okresie wiosennym pniaki po świeżo ściętych drzewach beztwardzielowych, jak buk, grab, jawor, brzoza, przewodzą wodę całą powierzchnią przekroju poprzecznego, z wyjątkiem powierzchni zajętej przez fałszywą twardziel. W czasie zwiększonego zapotrzebowania (okres pędzenia soków) wodę przewodzą nie tylko zewnętrzne warstwy drewna, lecz także wewnętrzny biel.
Niektóre gatunki beztwardzielowe zawierają substancje, które utleniając się zmieniają barwę drewna; za przykład może służyć olcha, zwłaszcza olcha szara, której przekrój przybiera po ścięciu, pod wpływem powietrza, kolor intensywnie czerwony.
Fałszywa twardziel.
Drzewa beztwardzielowe wytwarzają w określonych warunkach fałszywą twardziel. Różni się ona od właściwej twardzieli tym, że twardziel normalna jest objawem starzenia się i w drzewach twardzielowych musi powstać w określonym przedziale wieku, fałszywa twardziel powstaje natomiast na podłożu czynników patologicznych (penetracja grzybów i ich destruktywna działalność) lub pod wpływem czynników zewnętrznych (działanie mrozu lub wnikanie powietrza do wnętrza tkanek). W ten sposób obecność fałszywej twardzieli jest uzależniona od zaistnienia czynników, które powodują jej rozwój, nie jest natomiast wynikiem konieczności życiowej, związanej z gatunkiem i wiekiem drzewa (właściwości dziedziczne drzewa).
Proces tworzenia się fałszywej twardzieli obejmuje dwie fazy.
Pierwsza faza polega na tworzeniu przez komórki miękiszowe wcistek (thyllae), które wnikają przez jamki do wnętrza naczyń i zamykają ich światło. W ten sposób wewnętrzne warstwy drewna zostają wyłączone z procesów przewodzenia wody. Obecność wcistek najłatwiej stwierdzić, badając pod mikroskopem promieniowy lub styczny przekrój drewna. Stwierdzenie obecności wcistek na przekrojach poprzecznych jest znacznie trudniejsze, stanowi w dużym stopniu kwestię przypadku i wymaga wykonania wielu preparatów. Wcistki są zgrupowane najliczniej na granicy między fałszywą twardziela i bielem.
Wcistki powstają w drzewach w powiązaniu z procesem tworzenia fałszywej twardzieli. Prócz tego mogą one powstawać w czasie wysychania świeżo ściętych drzew. Komórki miękiszowe utrzymują się przy życiu przez długi czas (do 2 lat) po ścięciu drzewa. Stanowią one podłoże do pośmiertnego (w odniesieniu do drzewa) wytwarzania wcistek. W celu wyeliminowania tej możliwości poddaje się tarcicę bukową działaniu pary wodnej o temperaturze ok. 100°C (konserwacyjne parzenie drewna), która zabija komórki miękiszowe i uniemożliwia wytwarzanie wcistek.
Drugi etap w procesie powstawania fałszywej twardzieli polega ńa tworzeniu się substancji twardzielowych, stanowiących produkt rozkładu treści obumierających komórek miekiszowych. Związki twardzielowe przenikają do naczyń i sąsiednich tkanek, przesycają błony komórkowe i wypełniają wolne przestrzenie, nadając drewnu brunatne zabarwienie. Zmiana barwy drewna stanowi dowód obumarcia odnośnych tkanek i wyłączenia ich z czynnego udziału w funkcjach fizjologicznych.
Barwa fałszywej twardzieli może mieć różne odcienie, od jasnopopielatego, przez jasnoróżowy do ciemnobrunatnego. Zmienia się ona w zależności od stopnia zaawansowania procesu twardzielowania i stopnia rozwoju zgnilizny. Ważnym czynnikiem dodatkowym jest stopień wyschnięcia drewna; na drewnie suchym fałszywa twardziel niemal zanika, lecz uwydatnia się ponownie po zwilżeniu, a zwłaszcza po zastosowaniu przezroczystych powłok lakierniczych.
Wielkość, wygląd i zarys fałszywej twardzieli są różnorodne: przebiega ona linią falistą, ma zarys gwiaździsty lub składać się może z kilku współśrodkowo ułożonych stref. Strefy te przedstawiają kolejne etapy zwiększania się zasięgu fałszywej twardzieli. Niekiedy od fałszywej twardzieli umiejscowionej koło rdzenia wybiegają skierowane ku obwodowi odnogi, zwrócone w stronę pęknięć, zgniłych sęków lub uszkodzeń kory, przez które wnika powietrze do wnętrza pnia. Powietrze odgrywa rolę bodźca wzmagającego intensywność procesu twardzielowania.
Rozszerzanie się fałszywej twardzieli na nie zajęte warstwy bielu uwydatnia się w fazie początkowej w postaci drobnych brunatnych plam, rozrzuconych na jasnym tle bielu. Są to miejsca, w których zaczynają obumierać komórki miękiszowe; związane z tym objawy rozkładu treści komórkowej i wytwarzania związków twardzielowych, rozszerzają się stąd na otaczające warstwy drswna.