Aktualności » Zgnilizna drwena w budynakach
Zgniliznę drewna w budynkach wywołują różne roztocze, których wspólną cechą są duże wymagania dotyczące temperatury i wilgotności powietrza; nazywa się je potocznie grzybami domowymi. Najczęściej rozwijają się one w budynkach ogrzewanych, gdzie temperatura nie spada poniżej zera. Grzyby te wytwarzają grzybnię, powierzchniową, wskutek czego są wrażliwe na osuszające działanie przepływu powietrza i na jego niską wilgotność. Dlatego grzybnia — z wyjątkiem zamkniętych piwnic — nie powstaje na odsłoniętych powierzchniach, lecz w szparach i pod spodem paletach drewnianych. Można ją spotkać w przestrzeniach międzypodłogowych i za drewnianymi opierzeniami, najczęściej zaś występuje w drewnianych częściach budynku stykających się z murem lub z gruntem, jak podwaliny, legary podłogowe w przyziemiach,palety drewniane konstrukcje piwniczne, podsufitki itp. Niektóre gatunki zaliczane do grzybów domowych rozwijają: się także w budynkach nie ogrzewanych i w wiązaniach dachowych oraz w kopalniach, na mostach, słupach i na podkładach, kolejowych. Grzyby domowe mają zdolność nawil-j żania podłoża wodą pochodzącą z rozkładu celulozy; dzięki temu mogą się one rozwijać] na drewnie o niskiej wilgotności (25%). W niekorzystnych warunkach rozwój i rozkła-f dowa działalność grzybni ulega zahamowaniu, rozpoczyna się jednak ponownie, naweti po długiej przerwie, jeżeli zaistnieją sprzyjające do rozwoju warunki (wzrost temperaturyj i wilgotności powietrza). Grzyby domowe wytwarzają sznury, które sięgają na dużą odległość od miejsca występowania grzybni. Sznury te dostarczają grzybni wody z miejs bardziej wilgotnych i umożliwiają przerzucanie vsię grzyba na nowe podłoże. Szni rozwijające się pod tynkiem mogą przerastać mur i atakować elementy drewniane po łożone w odległości kilku metrów od grzybni macierzystej.
Zagrzybienie pomieszczeń jest następstwem zawleczenia fragmentów grzybni luti zarodników grzyba w czasie budowy lub użytkowania budynków. Cegła rozbiórkowi i kruszywo pochodzące z likwidowanych budynków mogą stać się przyczyną zagrzy bienia nowo wznoszonych obiektów — o ile zaistnieją warunki sprzyjające rozwojowj grzybów.
Grzyby domowe wywołują na ogół ciemną zgniliznę kostkową, która w końco stadium przechodzi w zgniliznę proszkową. Rozkładają one przeważnie drewno iglastl istnieją jednak gatunki (np. stroczek łzawy lub gnilica mózgowata) rozkładśf jące także drewno liściaste. Rozkład drewna twardzieli przebiega wolniej niż rozklą bielu, gdyż substancje twardzielowe wpływają hamująco na rozwój grzybni. W czas rozkładu drewna oprócz pary wodnej powstają substancje gazowe o charakterystyczn woni (stęchlizna), które działają szkodliwie na organizm ludzki. Zapobieganie zgniliźnie powodowanej przez grzyby domowe polega na stwarzaniu warunków, które uniemożliwiają rozwój zarodników lub grzybni. Osiąga się to przez: 1) odwodnienie terenu i staranne zabezpieczenie budynku przed podsiąkaniem wilgoci (izolacja pozioma), 2) zapewnienie przewiewu w konstrukcjach przyziemnych, 3) wykluczenie możliwości zawilgocenia zewnętrznego (nieszczelność dachu, źle działające rynny) i wewnętrznego (nieszczelności instalacji wodnokanalizacyjnych), 4) stosowanie do bu~ dowy drewna suchego, o wilgotności 15-18%, 5) zabezpieczanie drewna budowlanego środkami grzybobójczymi. Stwierdzenie występowania grzyba domowego w początkowym stadium rozwoju : trudne, gdyż grzybnia rozwija się na osłoniętych częściach drewna, np. pod podłogą, łzwój grzybni postępuje szybko naprzód. Owocniki, do których rozwoju potrzebne przyćmione światło, pojawiają się w narożnych, trudno dostępnych częściach po-
sszczeń dopiero wówczas, gdy rozkład drewna jest daleko posunięty, co stwarza ko-sczność wymiany uszkodzonego drewna i przeprowadzenia kosztownego odgrzybiania. Istnieje wiele gatunków grzybów domowych; najważniejsze z nich to stroczek łzawy {Merulius lacrymans (Wulf.) Fr.), porzyca inspektowa {Poria vaporaria (Pers.) Fr.) i gni-lica mózgowata {Coniophora cerebella (Pers.) Duby).
Stroczek łzawy {Merulius lacrymans (Wulf.) Fr.). Gatunek ten jest najbardziej rozpowszechniony i wywołuje największe straty. Grzybnia powstaje z zarodników i rozwija się wewnątrz drewna oraz na jego powierzchni, tworząc watowate płaty i spłaszczone, twarde sznury długości kilku metrów. Barwa grzybni jest brudnobiała.
Od chwili zakażenia do momentu pojawienia się owocników upływa zwykle jeden rok.
Owocniki stroczka wyrastają w miejscach słabo oświetlonych i mało przewiewnych, np. w narożach pomieszczeń lub pod schodami. Mają one postać nieregularnych, mniej więcej owalnych płatów barwy brunatnej z białymi brzegami, przyrośniętych całą powierzchnią do podłoża. Średnica owocników dochodzi do 20 cm lub więcej.
Powierzchnia owocnika pokryta jest fałdami hymenoforu. Na owocnikach i płatach grzybni występują często krople żółtawego płynu; stąd pochodzi nazwa grzyba. Wydzielana przez stroczka woda odparowuje i zwiększa wilgotność powietrza, co sprzyja rozwojowi grzyba.
Zgnilizna ma charakter destrukcyjny; w pierwszym stadium porażenia drewno silnie ciemnieje, w końcowym stadium rozpada się na kostki.
Stroczek rozwija się najlepiej w temperaturze 18-22°C, maksymalna temperatura wynosi ok. 35°C. Dobrze wytrzymuje niskie temperatury zimowe; świadczy o tym częste zagrzybienie nieogrzewanych kościołów zabytkowych, w których temperatura spada Zimą do kilkunastu stopni poniżej zera. W warunkach niskiej temperatury działalność jgrzyba ustaje, lecz grzybnia nie ginie i z wiosną wznawia swój rozwój. Optymalna wilgotność drewna zawiera się w granicach 30-40%; w drewnie o wilgotności niższej od 20% grzybnia nie może się rozwijać. W środowisku alkalicznym rozwój grzybni ulega za-amowaniu; rozwojowi grzyba najlepiej odpowiada podłoże o odczynie lekko kwaśnym. rzyb nie znosi bezpośredniego nasłonecznienia.
Stroczek jest bardzo wrażliwy na działanie preparatów antyseptycznych i ginie nawet rzy małych stężeniach.
Obok drewna stroczek może niszczyć materiały zawierające celulozę, np. wilgotną kturę, płyty pilśniowe (zwłaszcza porowate) lub tkaniny roślinne; rozkład tego rodzaju .teriałów przebiega wolniej niż rozkład drewna.
Porzyca inspektowa (Poda vaporaria (Pers.) Fr.). Porzyca jest rozpowszechnionym roztoczeni drewna iglastego; drewna liściastego na ogół nie atakuje. Oprócz drewna budynkach niszczy kopalniaki, słupy i pale mostowe. W odróżnieniu od stroczka rzyca wymaga większej wilgotności podłoża; rozwija się ona jedynie w drewnie za-ierającym chociażby niewielką ilość wody w stanie ciekłym, a więc w drewnie o pozio-wilgotności przekraczającym punkt nasycenia włókien. Tym tłumaczy się występo-ie zgnilizny wywołanej przez porzycę w końcach, belek wpuszczonych w mury, we opanych częściach słupów i pali, w podwalinach i w innych elementach budowlanych łykających się bezpośrednio z wilgotnym otoczeniem. Optimum rozwoju zapewnia tem-atura 27°C i wilgotność drewna wynosząca ok. 40%.
Grzybnia porzycy może występować powierzchniowo w postaci filcowatych, białych tów o grubości około 4 mm; w kopalniach i w piwnicach ma postać zwisających pień. Sznury porzycy są w odróżnieniu od sznurów stroczka giętkie, krótsze i znacznie dsze. Białe lub jasnokremowe owocniki o wymiarach 10-15 cm płożą się po podłożu; powierzchnia jest gładka, pokryta kanciastymi rurkami o średnicy 0,25-0,75 mm. pionowych, stojących elementach drewnianych owocniki mają powierzchnię strzelą.
Porzyca wywołuje ciemną, kostkową zgniliznę destrukcyjną, podobną do zgnilizny odowanej przez stroczka, lecz pęknięcia porażonego drewna są płytkie i mniej liczne.