Aktualności » Zgnilizna tarcicowa
Zginizna tarcicowa
powstaje po przetarciu drewna okrągłego, w wyniku niewłaściwej konserwacji tarcicy. W początkowym stadium występuje na powierzchni tarcicy! w postaci luźno rozrzuconych kropek, które w miarę postępującego rozwoju skupiająf się w duże plamy rozprzestrzeniające się w głąb tarcicy.
Ze względu na rozmieszczenie siniznę tarcicową dzieli się na zewnętrzną i wewnętrzną.] Sinizna tarcicowa zewnętrzna występuje na powierzchniach tarcicy. Siniznaf tarcicowa wewnętrzna (zwana także sinizną ukrytą lub podsłojową) jest niewidoczna na powierzchni, zabarwia natomiast wewnętrzne warstwy tarcicy. Sinizna wewnętrzna ujawnia się w toku wtórnej obróbki tarcicy (podłużne i poprzeczne dzielenie tarcicy,
głęboko sięgające struganie).
Ze względu na głębokość zasięgu wyróżnia się siniznę. tarcicową płytką i głęboką. Sinizna tarcicowa płytka sięga na głębokość do 2mm; mieści się ona w ramach nadmiaru na struganie i przy obróbce struganiem zostaje usunięta. Sinizna tarcicowa głęboka zajmuje strefę o szerokości większej niż dwa milimetry, wobec czego nie zanika przy struganiu.
Sinizna podpowłokowa wyrobów drzewnych powstaje w drewnie iglastym, pokrytym malarskimi powłokami olejowymi lub lakierowymi. Występuje w postaci plam i smug o zabarwieniu od szarosinego do czarnego. Szczególnie widoczna staje się wówczas, gdy rozwijające się owocniki przebiją powłokę i wystąpią na powierzchni wyrobu.
Strzępki grzybów wywołujących siniznę czerpią pokarm z plazmatycznej treści komórek miękiszowych, które występują w strefie bielu. Strzępki rozprzestrzeniają się przebijając jamki otoczkowe żywych komórek. Niektóre gatunki grzybów, np. Pullularia pullulans (de Bary) Barkh. rozkładają celulozę i w nieznacznym stopniu atakują błonę komórkową.
W początkowym stadium rozwoju strzępki grzybni są bezbarwne; bez użycia mikro-; skopu nie można ich w drewnie wyróżnić. Przebarwienie na kolor brunatny następujej w optymalnych warunkach rozwoju. Sinoszara barwa drewna jest następstwem rozpro-ij szenia części widma białego światła przez zawarte w drewnie brunatne strzępki.
Sinizna przenosi się za pomocą zarodników i strzępek grzybni roznoszonych przez wiatr i deszcz, a także przez owady; na przykład cetyniec mniejszy (gatunek kornika); wprowadza siniznę w drewno żywych drzew. Rozwój sinizny uzależniony jest od zaist-i nienia odpowiadającego wymaganiom grzyba układu wilgotności i temperatury. Drewno najłatwiej sinieje na wiosnę i wi cie; w tyra okresie należy szczególnie przestrzegać stosowania środków zapobiegawczy^ Przy wilgotności drewna rzędu 23% drewno wchodzi w suchy stan ochronny, który bezpiecza je przed rozwojem sinizny. Niektóre grzyby powodujące siniznę podda okresowemu działaniu niskich temperatur (do — 20°C) a następnie przeniesione do dowiska o optymalnej temperaturze, rozwijają się intensywniej niż grzyby przebywają. czas w temperaturze optymalnej. W tych warunkach okres zimowy działa stymu-,co na rozwój grzybów, których zarodniki wykiełkowały w drewnie jesienią; po wejściu akres temperatur optymalnych rozwój grzyba jest bardziej dynamiczny w porównaniu zybem, którego rozwój został zapoczątkowany w okresie wiosennym. W tabeli 30 na uwagę zasługują grzyby odporne na działanie niskich temperatur, szcza zaś grzyb Discula pinicola (Naumov) Petrak, który może wegetować przy;tem-aturze —4°C. Wmyśl badań E. Tarocińskiego grzyb ten stanowi główną przyczynę yawiania się sinizny wewnętrznej. W drewnie dotkniętym sinizna wewnętrzną grzyb V$culapinicola był najliczniej reprezentowany; jego udział wahał się w granicach 51,5-f-82,4%. Zarodniki grzyba rozwijają się w ściętym drewnie w jesieni. W niskich temperaturach jesieni i zimy grzyb znajduje się w utajonym stadium rozwoju, jego grzybnia jest bezbarwna, Z chwilą wejścia w przedział optymalnej temperatury (18-2O°C) przebarwienie grzybni odbywa się w ciągu 6 dni. Drugim czynnikiem decydującym o zabar-; wieniu grzybni i ujawnieniu sinizny wewnętrznej jest wilgotność bielu. W drewnie o wil-I gotności niższej od 40% i wyższej od 120% zabarwienie grzybni nie uwydatnia się. Ze | względu na wyschnięcie zewnętrznych warstw sinizna nie występuje na płaszczyznach i czołach tarcicy, ograniczając swój zasięg do głębiej położonych warstw bielu, w których rozwija się jako sinizna wewnętrzna.
Sinizna nie wpływa w zasadzie na mechaniczne właściwości drewna, obniża jedynie I jego wygląd estetyczny. Stanowi ona istotną wadę sortymentów stolarskich, nie odgrywa natomiast dużej roli w drewnie budowlanym i konstrukcyjnym. Niezależnie od przeznaczenia materiału sinizna wpływa ujemnie na jego handlowy wygląd i świadczy o złych | warunkach konserwacji surowca lub tarcicy; nasuwa to przypuszczenie, że drewno jest | zaatakowane przez inne grzyby, które nie wywołały- jeszcze widocznych zmian. Udział sinizny w tarcicy eksportowej oraz w wyższych klasach jakości tarcicy krajowej jest niedopuszczalny lub ograniczony do nieznacznych rozmiarów, a przesunięcie tarcicy do niższych klas jakości powoduje dotkliwe obniżenie cen. Z tego względu sinizna stanowi fpoważną wadę drewna iglastego, zwłaszcza tarcicy sosnowej. Wskutek przesunięcia do niższych klas jakości cena 1 m3 tarcicy wartościowej zostaje obniżona o ok. 580 zł. ^Straty ponoszone przez przemysł tartaczny w wyniku deprecjacji tarcicy przez siniznę wynoszą ok. 100 min zł rocznie.
Powstawaniu sinizny zapobiega się składając drewno w warunkach powyżej lub ^poniżej wilgotnościowego zakresu rozwoju sinizny, starając się, by schnąca tarcica przeszła możliwie prędko przez przedział wilgotności optymalnej. Dla drewna okrągłego stosuje się w tym celu składowanie wodne lub wilgotne składowanie lądowe, co osiąga się rzeź zraszanie wodą. W przypadku składowania suchego należy zachować korę w nie-zkodzonym stanie. Przetarcie zimowe zmniejsza możliwość zasinienia tarcicy, gdyż nadejściem wiosny jest ona częściowo przeschnięta; proces przetarcia powinien być ;kończony do 30 czerwca, a stosy tarcicy powinny być ułożone w sposób przewiewny.
Skuteczne sposoby zabezpieczania tarcicy obejmują:
a) Kąpanie świeżo przetartej tarcicy w roztworach antyseptycznych, np. w 2-5% oztworze wodnym orto-fenylofenolanu sodowego lub pięciochlorofenolanu sodowego. 'artaki powinny być w tym celu wyposażone w baseny oraz w zmechanizowane urzą-:enia transportowe. Spryskiwanie stosów tarcicy cieczą antyseptyczną jest mniej sku-iczne od kąpieli.
b) Suszenie tarcicy (bezpośrednio po przetarciu) w suszarniach, do wilgotności 22%, co wprowadza tarcicę w suchy stan ochronny. W racjonalnie prowadzonym procesie technologicznym 90% tarcicy sosnowej powinno być poddane suszeniu.
Grzyb Discula pinicola wywołujący siniznę wewnętrzną nie znosi wyższych temperatur. Jego grzybnia i zarodniki obumierają w ciągu 2 godzin w środowisku ogrzanym do temperatury 50°C. Suszenie w suszarniach stanowi radykalny sposób zabezpieczania tarcicy sosnowej przed sinizną wewnętrzną.