Wrażliwość grzybów na niedobór wody

Z drugiej strony grzyby są bardzo wrażliwe na niedobór wody. Rozwój grzybni ustaje, gdy wilgotność drewna spadnie poniżej charakterystycznego dla poszczególnych gatun­ków poziomu; większość grzybów nie może rozkładać suchego drewna. Wyjątek sta­nowią grzyby, które wytwarzając enzymy utleniające, pozyskują wodę z rozkładu celu­lozy. W ten sposób nawilżają one podłoże i stwarzają możliwe dla swego rozwoju wa­runki. Przykładem mogą być niektóre grzyby domowe, zwłaszcza zaś stroczek łzawy (Merulius lacrymans Wulf. Fr.). Wzrost wilgotności drewna następuje najszybciej w przy­padku ograniczonej możliwości odparowania wydzielanej wody. Warunki takie istnieją w zamkniętych, mało przewiewnych przestrzeniach, w których powietrze — wskutek utrudnionej wymiany — szybko nasyca się parą wodną. Rozwój grzybów domowych jest możliwy tylko w warunkach wilgotności względnej powietrza zbliżonej do 100%; w powietrzu suchym lub w pomieszczeniach przewiewnych grzybnia nadmiernie wysycha, wskutek czego jej rozwój ulega zahamowaniu. Stwierdzono jednak, że grzybnia ginie dopiero przy wilgotności względnej powietrza zawartej w granicach 20-30% i to po dłuż­szym czasie.
Grzyby mogą wegetować przy wilgotności względnej powietrza od 20 do 100%.

Optymalna dla rozwoju grzybów wilgotność drewna zależy od gatunku grzyba i od rodzaju drewna. W drewnie o dużej gęstości wilgotność nieznacznie przewyższająca punkt nasycenia włókien może spowodować niedobór powietrza i uniemożliwić rozwój grzybni. W drewnie bowiem o dużej gęstości całkowite wypełnienie porów wodą następuje przy niższym poziomie wilgotności niż w drewnie o małej gęstości.
Zgnilizna prawie zawsze zaczyna swój rozwój w miejscach o wilgotności przekracza­jącej punkt nasycenia włókien; stąd grzybnia rozprzestrzenia się na dalsze, bardziej suchć części drewna. Dla większości grzybów rozkładających drewno optymalna wilgotnoŚy podłoża zawiera się w przedziale od 35 do 50%; nieliczne gatunki wykazują optymalna. rozwój przy wyższych wiłgotnościach. Dla grzybów powodujących siniznę optymalny wilgotność waha się w granicach 33-82%. W warunkach' praktycznych przyjmuje, że minimalna wilgotność drewna potrzebna dla rozwoju grzybni wynosi 22-24%. Drewnoj o średniej wilgotności niższej od 20% uważa się za zabezpieczone przed inwazją i rozkła­dową działalnością grzybów.
Opierając się na granicach określających przedział, w którym mogą się rozwijać] grzyby, Wakin wprowadził pojęcia: suchy stan ochronny oraz wilgotny stan] ochronny.
Drewno o wilgotności niższej od potrzebnej dla rozwoju grzybów wilgotności mini­malnej (suszenie tarcicy w suszarniach) znajduje się w suchym stanie ochronnym.] O memożności rozwoju grzybów decyduje w tym przypadku zbyt niska wilgotność i zwią-; zany z tym niedobór wody w drewnie.
Drewno o wilgotności przekraczającej maksymalną wilgotność, przy której możliwy! jest rozwój grzybów, znajduje się w wilgotnym stanie ochronnym. Czynnikiem de-j cydującym o niemożności rozwoju grzybów jest w tym przypadku nadmierna wilgot-j wy, spotykany w grzybni w postaci kryształów szczawianu wapnia. Z gazowych pro­duktów rozkładu na uwagę zasługuje merkaptan metylowy, wydzielany przez grzyby domowe. Wiąże się z nim stęchla woń zagrzybionych pomieszczeń.
Drewno nasycone związkami antyseptycznymi (roztwory soli mineralnych, olej smo­łowy) jest przez długi czas niedostępne dla grzybów; ich rozwój w impregnowanym drewnie jest poważnie utrudniony.
Dobrze rozwinięta grzybnia wytwarza owocniki, które u grzybów niszczących drewno mogą być twarde, skórzaste, mięsiste lub galaretowate. Owocniki jednoroczne są miękkie, wieloletnie huby natomiast występujące na drzewach są twarde i mają bu­dowę słoistą; ich średnica może osiągnąć rozmiar kilkudziesięciu centymetrów. Owoc­niki mają kształt kapeluszy, kopyt lub przytwierdzonych do drewna powłok. Dolna powierzchnia owocników jest wykształcona w postaci rurek, blaszek lub fałdów, na których rozmieszczone są zarodniki.
Rozmnażanie grzybów odbywa się przez zarodniki, powstające na przystosowanych do tego strzępkach grzybni, przybierających postać zarodni lub trzonków konidialnych.

Trzonki konidialne z konidiami, worki z askosporami i podstawki z basidiosporami mogą powstawać bezpośrednio na grzybni, luźno i bez określonego porządku,  albo powstają w skupieniach obok siebie, wewnątrz owocników. Skupienia worków lub pod­stawek tworzą tzw, obłocznię (rys. 157). Powstawanie zarodników odbywa się na dro­dze płciowej (generatywnej) lub w drodze bezpłciowej (wegetatywnej). Rozmnażanie 5 płciowe jest znane we wszystkich klasach z wyjątkiem grupy grzybów niedoskonałych.: Poza tym rozprzestrzenianie się grzybów może się odbywać przy pomocy sznurów lubj przeniesienia fragmentów grzybni na nowy teren; przykład może stanowić rozprzestrze-j nianie grzybów domowych przez stosowanie materiałów rozbiórkowych z zagrzybio­nych budynków.
Zarodniki grzybów mogą być jednokomórkowe lub wielokomórkowe, o różno-, rodnym kształcie, wielkości i zabarwieniu. Ich kształt jest najczęściej kulisty, owalny,^ wydłużony lub nitkowaty; mogą one być bezbarwne lub też mają barwę od ciemnobru­natnej do prawie czarnej. Wielkość zarodników waha się w granicach od 0,5 do stu kil-] kudziesięciu mikronów. Zależnie od gatunku grzyba okres rozsiewania zarodników obej-j muje w ciągu roku od kilku dni od kilku miesięcy. Liczba wytwarzanych zarodników est bardzo duża; występująca na drzewach liściastych huba spłaszczona (Ganoderma ap~ planatum Pat.) wytwarza zarodniki przez 6 miesięcy i rozsiewa je w liczbie 30 miliardów dziennie. Z punktu widzenia właściwości biologicznych wyróżnia się zarodniki letnie i zarodniki przetrwalrrikowe. Zarodniki letnie są wrażliwe na niekorzystne warun­ki zewnętrzne i zachowują zdolność rozwoju przez krótki okres czasu; służą one do roz­przestrzeniania gatunku w okresie wegetacyjnym. Zarodniki przetrwalnikowe mają grubą błonę i są przystosowane do przetrwania okresów nie sprzyjających rozwojowi, jak okres zimy lub posuchy.
Zarodniki rozsiewane są głównie przez wiatr lub deszcz, lecz mogą być również roz­noszone przez owady. I tak np. niektóre gatunki korników roznoszą zarodniki grzybów wywołujących siniznę. Zarodniki wysiewane są w dużych ilościach; większość ich ginie wobec braku warunków rozwoju. Przy sprzyjających warunkach (odpowiednia tempera­tura i względna wilgotność powietrza oraz właściwe i odpowiednio wilgotne podłoże) zarodniki grzybów rozwijają się, dając początek nowemu organizmowi.
Większość (ok. 85%) chorób roślin jest wywoływana przez grzyby. Penetracja grzybów w głąb drzew odbywa się najczęściej przez zranienia, uszkodzenia kory i odłamane ga­łęzie, a czasem także przez nienaruszoną tkankę okrywającą. W tym przypadku strzępka grzybni tworzy igiełkowate zakończenie, którym przebija mechanicznie odporny na działanie enzymów nabłonek, po czym rozprzestrzenia się w mniej odpornej tkance drzewnej, dając początek zmianom barwnym lub zgniliźnie.
Zgnilizna drewna w drzewach żywych i w drewnie drzew nie żyjących jest następ­stwem rozkładowej działalności grzybów pasożytniczych i saprofitycznych.  Rozkład |i gnicie drewna stanowią zjawisko rozwijające się na tle współdziałania różnych i czynników, jak: starzenie się drzewa powodujące zmniejszenie odporności drewna, zmia-'ny biochemiczne, jakie wraz z wiekiem zachodzą w drewnie, oraz przebiegające w drewnie |zjawiska fermentacji. Wszystkie te zjawiska stwarzają warunki, na tle których zaryso­wuje się mniejsze lub większe nasilenie rozwoju grzybów. W procesach rozkładu i gnicia fdrewna przypada grzybom dominująca rola.
O możliwości rozwoju grzybów decyduje rodzaj i stan podłoża oraz sprzyjający ich rozwojowi układ warunków zewnętrznych (powietrze, temperatura, światło).
Powietrze i wilgotność podłoża. Grzyby występujące na drewnie czerpią energię z jego rozkładu. Tlen pobierany w procesie oddychania zostaje zużyty na utlenianie składników Jrewna, dzięki czemu następuje ich rozkład na związki prostsze i jednoczesne wyzwo-Bnie energii. Potrzebny do oddychania tlen może być pobierany z powietrza lub może chodzić z chemicznych przemian podłoża (oddychanie anaerobowe). Grzyby rozkła-ające drewno należą do grzybów oddychających aerobowo, wobec czego dopływ po-petrzajest potrzebny do ich rozwoju. W specyficznych przypadkach grzyby mogą osiągnąć rien stopień rozwoju w warunkach beztlenowych; produktami przemiany materii są |ówczas — zamiast dwutlenku węgla i wody — alkohole, kwas szczawiowy i inne związki paniczne.